तामिळनाडू २०१८ -भाग -१

Don't follow my path follow my direction.

असं कुणीतरी म्हटलेलं आहे. आता हे कुणीतरी म्हणजे एखाद्या वेळेस मीच असू शकतो. ब्लॉगची सुरुवात इंग्लिश मध्ये केल्यावर वाचण्याची शक्यता जास्त असते म्हणून मी सुरुवातीला इंग्लिश वाक्य  टाकलं.

साधारण तीन महिन्यापूर्वी मला तिरुपतीच्या सुप्रभातच्या दर्शनाची सोडत (म्हणजेच मराठीतली लॉटरी) लागली.

आणि मग सहलीचे नियोजन सुरू झाले. तिरुपतीच्या दर्शनाची वेळ निश्चित असल्यामुळे बाकीच्या गोष्टी त्यानुसार जुळवून घ्याव्या लागल्या. त्यामुळे मी जसा प्रवास केला तसा करु नका, शेवटी मी योग्य असा प्रवासाचा मार्ग देणार आहे.  म्हणूनच Don't follow my path follow my direction.

सहलीची सुरुवात पुदुचेरीने केली.  पुदुचेरीची गाडी पुण्याहून रात्री बारा वाजता होती (४ नोव्हेंबर २०१८). नेहमीप्रमाणे  गाडीत पत्त्यांचे डाव झाले. गाडी व स्टेशने बरीच स्वच्छ होती.  प्रवास करत सकाळी साडेआठ वाजता (६ नोव्हेंबर २०१८) पुदुचेरी येथे पोहचलो. रेल्वेस्टेशनापासून श्री अरविंदो आश्रम साधारण एक किलोमीटरवर आहे.  सर्व सामान घेऊन आम्ही श्री अरविंदो  आश्रमात पोहोचलो. आश्रमाच्या समोरच समुद्र असल्यामुळे सर्व सामान खोलीत टाकून, आम्ही पहिल्यांदा समुद्रस्नानासाठी गेलो.  दोन-तीन तास मस्तपैकी समुद्रात मनसोक्त खेळल्यानंतर खोलीवर येऊन आंघोळ केली. समुद्रकिनारा आपल्यापेक्षा (म्हणजेच कोकण किना-यापेक्षा) खूपच स्वच्छ आहे पण समुद्र थोडासा उथळ असल्यामुळे समुद्रात जास्त आत जाता आले नाही. आम्ही आश्रमात जाण्यासाठी तयार झालो.

आधी पोटाबा आणि मग विठोबा या प्रमाणे येथे जवळच असलेल्या उपहारगृहात (A2B) जेवण-खाण करून मग दर्शनासाठी आश्रमात निघालो. आश्रमाच्या खोल्या  घेतल्यामुळे त्या आश्रमाच्या जवळच होत्या.  चालतच  श्री अरविंदो आश्रमात गेलो. जवळपास पन्नास ते साठ माणसे समाधी जवळ होती, पण तरीही असलेली शांतता बघून मन आध्यात्मिक वातावरणात बुडून गेल. खरं तर "समाधी शांतता"  (“स्मशान शांतता” च्या धर्तीवर) असा मराठीत शब्द असता तर तो वापरला असता.   या शांततेसाठी मला दुसरा चांगला शब्द सुचत नाही. समाधीजवळ १०-१५ मिनिटं बसलो, पण मनाला जी शांतता मिळाली ती शब्दात काही वर्णन करता येत नाही. आश्रमातून बाहेर आल्यावर २-४ मिनिट कुणीच कुणाशी बोलले नाही. अगदी परत परत घेण्यासारखा अनुभव.

येथे जवळच एक अतिशय सुंदर असे गणपतीचे मंदिर आहे.  मंदिरापाशी गेल्यावर लक्षात आलं की मंदिर दुपारी १ ते ४ बंद असतं. पुण्यात राहत असल्यामुळे या गोष्टीच फारस विशेष वाटलं नाही.

आधी झालेली पोटाची मनसोक्त पूजा व नंतरची मनाची पूजा यामुळे आम्ही सर्व भारावून गेलो. लगेच काही बघण्यासारखे नसल्याने  सर्वांनी खोलीवर जाऊन ध्यानमग्न अवस्थेत योगीक निद्रा घेतली काही लोक याला झोपणे असंही म्हणतात. 

संध्याकाळी विनायक मंदिर बघून,  आम्ही पुळणीवर म्हणजेच ज्याला आपण मराठीत बीच म्हणतो तेथे फिरायला गेलो. जवळच असलेले फ्रेंच मेमोरियल पाहिले व किनाऱ्यावर संध्याकाळपर्यंत भटकत राहिलो. 

विनायक मंदिरात छतावर काढलेले चित्र

दुस-या दिवशी सकाळी लवकर उठून ओरोविलला रिक्षाने गेलो.  ओरोविल शहरापासून बारा किलोमीटरवर  आहे.  ओरोविलला उषानगरीपण म्हणतात. पण येथे  ओरोविल याच नावाने जास्त प्रसिध्द आहे. या शहराची स्थापना मीरा रिचर्ड  (म्हणजेच "मां") यांनी १९६८ साली केली. मां या श्री योगी अरविंदाच्या इतक्याच आध्यात्मिक उंचीवर पोहचलेल्या योगी स्त्री होत्या.  ओरोविल येथे सर्व स्त्री-पुरुष, सर्व जाती, राजनैतीक विचारसरणी व राष्ट्रीयता याला काहीच महत्व नाही. हे मानवतेचे गाव आहे.

येथे ध्यानासाठी मातृमंदिर आहे. मातृमंदिराच्या आत जाण्यासाठी पास एक-दोन दिवस आधीच घ्यावा लागतो.  ही जागा "प्रशांत क्षेत्र" म्हणून ओळखली जाते. मातृमंदिराला बारा पाकळ्या आहेत. भविष्यात आजूबाजूला झरे, बाग करण्याचा विचार आहे.  मातृमंदिराकडे जाताना मार्गात असलेल्या पाट्या अप्रतिम होत्या. 

मातृमंदिर

'मां'नी काढलेली काही चित्रे सुध्दा जवळाच्या दालनात लावलेली आहेत.  'मां'नी 'योगी व सर्वसामान्य माणसाचा मोक्षापर्यंत जाण्याचा मार्ग' हे चित्र अप्रतिम.

ओरोविल बघून परत खोलीवर आलो. येताना पुदुचेरी वस्तुसंग्रहालय बघितले.  संग्रहालय छान आहे. 

संध्याकाळचा वेळ रिकामा होता. गावातच असलेली बाग बघण्यासाठी गेलो. बागेची जागा आणि असलेल्या सुविधा छान आहे पण बाग पूर्णपणे दुर्लक्षित असल्याने तिला 'दुर्लक्षित बाग' असेही म्हणता येईल. बागेतील  मत्स्यगृह म्हणजे अॅक्वॅरियम फक्त चांगले आहे.

आठ नोव्हेंबरला सकाळी पुदुचेरी सोडले. पुदुचेरीवरून कांचीपुरम मार्गे तिरुपतीला पोचतो.

                            

 तिरुपतीला पोहोचण्यास साधारण संध्याकाळचे साडेपाच वाजले होते.  खोली आधीच आरक्षित  केलेली  होती. रात्री साडेबारा एक वाजता उठून अंघोळ करून आम्ही सुप्रभातमच्या रांगेत उभा राहिलो.  देवळापाशी पोहोचेपर्यंत तीन-साडेतीन वाजले होते. देवाचे दार ब्रह्ममुहूर्तावर, आपल्यासमोर उघडल्यानंतर सुप्रभातम् म्हणून देवाला उठवतात  आणि आलेल्या सर्व भक्तगणांना देवाचे दर्शन घेण्यासाठी गाभार्‍यापर्यंत जाऊ देतात. या वेळेस बालाजीच्या अंगावर फक्त उत्तरीय (एकच वस्त्र) असल्यामुळे बालाजीची शाळीग्रामाची मूर्ती बघण्याचे सौभाग्य फक्त आणि फक्त सुप्रभातमच्या वेळेस मिळत. हे दर्शन अतिशय विलोभनीय असतं. हे दर्शन घेऊन आम्ही तिथून बाहेर पडलो बाहेर येताना एक छोटा लाडू प्रसाद दिला जातो. त्यानंतर अकरा वाजता नेहमीचे दर्शन घेतले. त्या दर्शनाला ह्या वेळेस फार काही उशीर लागला नाही. साडेबारा-एक पर्यंत आमचे दर्शन झालं. प्रसाद घेऊन आम्ही खोलीवर दोन वाजेपर्यत पोहचलो. 

तिरुमलावरुन आम्ही संध्याकाळी तिरुपतीला आलो. तिरुपतीहून घरातील बाकीची मंडळी परत पुण्याला आली. आम्ही तिकडून रेणुगुंटाला आलो व तिरुचीनापल्लीला (तिरचीला) जाणा-या रेल्वेत बसलो. सकाळी सात वाजता तिरचीला पोचलो. या जंक्शनवरुन 3 स्टेशन पुढे असलेल्या श्रीरंगम् या गावी गेलो. श्रीरंगम् हे गाव म्हणजे दोन नद्यांच्या मधल्या जमिनीवर (बेटावर) वसलेलं गाव. 

राहायची सोय आधीच केली असल्यामुळे आम्ही तेथे पोचलो. सकाळी आंघोळ करुन आम्ही दर्शनासाठी निघालो. येथे 'रंगनाथस्वामी ' यांचे मंदिर आहे. या मंदिरात विष्णू शेषावर पहुडलेला आहे. हे जगातील पूजाअर्चा चालू असलेले सर्वात  मोठे मंदिर आहे. या मंदिराबाबत पुढच्या लेखांत.

ती

तिला पाहतो मी आज अचानक अवेळी

अशी होय सांज आज सकाळी सकाळी

असा बोलतो मी कधी तिच्याशी तिच्याशी

की बोलतो मी माझ्या मनाशी मनाशी

असा स्पर्श सोनेरी तिचा जसा मोरपंखी

श्रावणाची भुल ही या तळपत्या वैशाखी

तिची चाहूल उघडी, मम मनाचे कवाडे

तिच्याच साठी मी गायले किती पवाडे

आलिंगे, ती निर्लज मौत, मजला सर्वासमोरी

म्हणती लोक, होता कवी, गेला आज देवाघरी

तिला पाहतो मी आज अचानक अवेळी

अशी होय साज आज सकाळी सकाळी

अभंगाची दिंडी - दिवस १८

संत ज्ञानेश्वर माऊली
खालील दोन ओळी ज्या प्रार्थनेतून (अभंग)  येतात मला वाटतं याशिवाय चांगली विश्वप्रार्थना होऊ शकत नाही. ही प्रार्थना ज्या दिवशी विश्वप्रार्थना होईल त्या दिवशी मराठी झेंडे खर्‍याअर्थाने अटकेपार फडकले असे म्हणता येईल.

चंद्रमे जे अलांछन। मार्तंड जे तापहीन ।
ते सर्वांही सदा सज्जन । सोयरे होतु ।।

वाक्यार्थ: कोणताही डाग नसलेले चंद्र व ताप नसलेले सूर्यासारखे असणारे सज्जनांचे सर्वांचे मित्र आहेत.
भावार्थ: माऊलीनी चंद्र व सूर्याच रूपक म्हणून उपयोगिल आहे. चंद्र म्हणजे कलाकार जो लांछन विरहित आहे. सूर्य म्हणजे नेता (राजकारणी, समाजकारणी, कार्यालयातील अधिकारी) हे तापहिन आहेत. म्हणजेच यांच्या जवळ जाताना अंग भाजत नाही. हे सज्जनाचे मित्र असतील तर ते राज्य आदर्श राज्य असेल.

राम कृष्ण हरी

अभंगाची दिंडी - दिवस १७

संत बहेणाबाई
बहेणाबाई कुलकर्णी यांचे अभंगात आपल्याच मनाची परिस्थितीचे वर्णन केले आहे की काय असे वाटते. त्यांचे माया व ब्रह्म या विषयीचे अभंग अप्रतिम आहेत.
ज्यांना देवाविषयी विचारायला जातो त्याला अभिमान झाला आहे. ज्यांना माहीत आहे ते सांगत नाहीत. कोणी सांगत ध्यान करा तर कोणी उपासना तर कोणी मंत्र तर कोणी तिर्थाटन.

जेथे पुसो जावे तेथे अभिमान । आपुलेचि ज्ञान प्रतिष्ठी तो ॥१॥
जाणोनि अंतरी न सांगती कोणी । कोणाचे वचनी स्थिर राहो ॥२॥
लय हे लक्षण सांगती धारणा । नाना उपासना नाना मंत्र ॥३॥
एक ते संगती पंचमुद्रा जप । एंव खटाटोप आसनाचा ॥४॥
एक ते सांगती तीर्थे तपे व्रत । एक ते अनंत पूजाविधि ॥५॥
बहेणि म्हणे आता नव्हे स्थिर मन । जेथे तेथे गुण अविद्येचा ॥६॥

याच बहेणाबाई यातून सुटण्याचा मार्ग पण सांगतात.

माया हे सावेव किंवा निरावेव । न कळे याचे ठाव कोणेपरी ॥५॥
बहेणि म्हणे याचे कर्म कळावया । वोळंगावे पाया सद्गुरूच्या ॥६॥

सावेव— साकार
निरावेव -निराकार
ओळगणे: आश्रय घेणे

अभंगाची दिंडी - दिवस १६

संत कान्होपात्रा

कानोपात्रांचे फारच कमी अभंग प्रकाशित आहेत. पण जे आहेत ते सर्व आर्ततेने विठ्ठलाला मारलेली हाक आहे.
स्वःताला गरिबांचा कैवारी म्हणवून घेत असशील तर मग माझ्यावर होणारे अत्याचार हे तुझ्यावरच होत नाही का? सिंहाच्या तोंडांतील घास कोल्हा पळवून नेत असेल तर लाज सिंहाला वाटली पाहिजे?  माझा देहच मी तुला अर्पण करत आहे. स्वःताच्या नावासाठी तरी त्याचा संभाळ कर.

पतित पावन म्हणविसी आधी । तरी का उपाधी भक्तांमागे ।।१।।
तुझे म्हणविता दुजे अंगसंग । उणेपणा सांग कोणाकडे ।।२।।
सिंहाचें भातुकें जंबुकें पै नेतां । थोराचिया माथा लाज वाटे ।।३।।
म्हणे कान्होपात्रा देह समर्पणें। करावा जतन ब्रीदासाठी ।।४।।

अंगसंग: अत्याचार
भातुकें: घास, अन्न
जंबुकें: कोल्हा 

अभंगाची दिंडी - दिवस १५

संत सावतामाळी महाराज
अतिशय साधी, सरळ व गेयता असलेल्या रचना करण्यासाठी सावता महाराज प्रसिद्ध आहेत. सर्वजण "आपला" दिवस शोधण्यात आयुष्य खर्ची घालतात तर संतासाठी "त्यांचा" दिवस कोणता हे महाराज खालील अभंगातून सांगतात.

समयासी सादर व्हावें । देव ठेविले तैसें रहावें ॥धृ०॥
कोणे दिवशीं बसून हत्तीवर । कोणे दिवशीं पालखी सुभेदार ।
कोणे दिवशीं पायांचा चाकर । चालून जावें ॥ १ ॥
कोणे दिवशीं बसून याचीं मन । कोणें दिवशीं घरांत नाहीं धान्य ।
कोणे दिवशीं द्रव्याचें सांठवण । कोठें साठवावें ॥ २ ॥
कोणे दिवशीं यम येती चालून । कोणे दिवशी प्राण जाती घेऊन ।
कोणे दिवशीं स्मशानीं जाऊन । एकटें रहावें ॥ ३ ॥
कोणे दिवशीं होईल सद्‌गुरूची कृपा । कोणे दिवशीं चुकती जन्माच्या खेपा ।
कोणें दिवशीं सावत्याच्या बापा । दर्शन द्यावें ॥ ४ ॥

अभंगाची दिंडी - दिवस १४

संत एकनाथ महाराज
महाराज सद्‍गुरुंची लक्षण सांगत आहेत. गुरू व सद्‍गुरु यामध्ये फरक आहे. ज्याला अभिमान झाला किंवा जो ज्ञान पैशासाठी विकतो किंवा लंपट आहे अशा व्यक्तीला सद्‍गुरु म्हणता येणार नाही. मग "सद्‍गुरु कोण?" हे महाराज खालील अभंगात सांगतात.

शिष्ये करावे माझे भजन । ऐसे वांछी जरी गुरुचे मन ।
तो गुरुत्वा मुकला जाण । अभिमाने पूर्ण नागवला ॥
जगी दाटुगा ज्ञानाभिमान । धनालागी विकती ज्ञान ।
ते जाण शिश्नोदरपरायण । तेथे अर्धक्षण ज्ञान न थारे ॥
मुख्यत्वे गुरुचे लक्षण । ज्ञान असोनि निरभिमान ।
सर्वांगी शांतीचे भूषण । तो सद्‍गुरु पूर्ण परब्रह्म ॥

दाटुगा— श्रेष्ठ; मोठा.
शिश्नोदरपरायण- लंपट