अभंगाची दिंडी - दिवस ४

संत जनाबाई

जनाबाईंसाठी विठ्ठलाने अनेक कामे केली आहेत. अशा आशयाचे अनेक अभंग आहेत. ('अ' चा अनुप्रास) आणि जनाबाईंनी विठ्ठलाला शिव्या दिलेले पण अभंग आहेत.
त्या शिव्या म्हणजे दोन जुने मित्र भेटल्यावर दिलेल्या शिव्या आहेत. जितक्या शिव्या जास्त तितकी मैत्री घट्ट. जनाबाईंची सख्य भक्ती (म्हणजेच देव हा आपला मित्र असे मानून केलेली भक्ती) आहे.
पण जनाबाईंनी असं काय केलं होतं की विठ्ठल तिचा मित्र झाला? हे जनाबाईंनीच खालील अभंगात सांगितले आहे. लग्न जरी नवरा नवरीचं असले तरी वर्‍हाडी मंडळीना मिष्टान्न मिळत. एकदा लोखंडाला परीसाचा स्पर्श झाला की लोक त्या लोखंडाला गळ्यात घालून फिरतात. तसच माझं (जनाबाईंच) झाल.

नोवरीया संगें वर्‍हाडीया सोहोळा । मांडे पुरणपोळ्या मिळे अन्न ॥१॥
परीसाचेनी संगें लोहो होय सोनें । तयाचीं भूषणें श्रीमंतासी ॥२॥
जनी म्हणे जोड झाली विठोबाची । दासी नामयाची म्हणोनियां ॥३॥

संताचा सहवास वारी शिवाय अजून कोठे मिळणार? चला आज थोडा संताचा सहवास मिळावा म्हणून दिवेघाटपर्यत जाण्याचा (दरवर्षीप्रमाणे) बेत आहे.

अभंगाची दिंडी - दिवस ३

संत गोरा कुंभार

गोरोबाकाकांचे अनेक निर्गुणावर अभंग आहेत. असे अभंग आधी मला समजायला पाहिजेत मग दोन ओळी लिहीता येईल. म्हणून त्यातल्या त्यात सोपा अभंग घेतला आहे.

श्रवणें नयन जिव्हा शुद्ध करी । हरीनामें सोहंकारी सर्व काम ॥१॥
मग तुझा तूंचि दिवटा होसीगा सुभटा । मग जासील वैकुंठा हरिपाठें ॥२॥
रामनामें गणिका तरली अधम । अजामिळ परम चांडाळ दोषी ॥३॥
म्हणे गोरा कुंभार विठ्ठल मंत्र सोपा । एक वेळा बापा उच्चारीरे ॥४॥

दिवटा: मोठी मशाल; मोठा पेटविलेला काकडा; (प्रचलित अर्थ नाही  😁 )
सुभटा: १ चांगल्या धाटाचें; मोठें. २ भव्य; चांगलें, सुरेख. ३ शूर.

गोरोबाकाका भागवत पुराणातील दोन दाखले देतात. अजामिळ हा एक पापी होता. त्यांच्या दहव्या मुलाचे नाव 'नारायण' होते. मरताना त्याने नारायणाचे नाव घेतले म्हणून त्यांचा उद्धार झाला. तसेच गणिकेच्या पोपटाचे नाव 'राम' होते ते नाव सतत घेतल्याने तिचाही उद्धार झाला.
अनवधानाने घेतलेल्या नामने उद्धार होत असेल तर वारीत घेतलेल्या नामाने नक्कीच होईल.

अभंगाची दिंडी - दिवस २

संत नामदेव

तरले तरतील हा भरंवसा । पुढती न येती गर्भवासा ॥१॥

वाट सांपडली निकी । विट्ठल नाम ज्याचे मुखीं ॥२॥

तीर्थे इच्छती चरणीचें । रज नामधारकाचें ॥३॥

प्रायश्चित सोडोनीं प्रौढी । जाली दीन रुपें बापुडीं ॥४॥

ऋद्धी सिद्धी महाद्धारीं । मोक्ष वोळंगण करी ॥५॥

नामा म्हणे सुखनिधान । नाम पतित पावन ॥६॥

निकी = चांगुलपण ( निका—पवित्र; शुद्ध)

वोळंगण =आश्रय ?

मला कायम वाटतं चांगल्या कवितेत कमीतकमी शब्दात जास्तीत जास्त अर्थ सांगता आला पाहिजे. नामदेव महाराज 'तरले तरतील' या दोन शब्दात केवढा अर्थ सांगून गेले.

काल चोखोबा म्हणाले जन्म येणार असेल तर कुणाचा यावा. पण आज नामदेव महाराज सांगत आहेत परत जन्म येणारच नाही.

नामाचा महिमा वर्णन करताना, नाम घेण्यामुळे, केलेली पापपण आपल्यापुढे दीन (दिन नाही) होतात असे नामदेव महाराज म्हणतात.

वारी म्हणजेच नाम घेण्याची संधी.

अभंगाची दिंडी - दिवस १

संत चोखामेळा

माझी आजी म्हणायची "देवा पुढचा जन्मच नको, देणार असशील तर माणसाचाच दे, ते पण शक्य नसेल तर बैल कर पण तो मात्र माऊलींच्या रथचा कर" त्यावेळी हे फार काही समजत नव्हत. हा संत चोखामेळाचा अभंग वाचताना आजीला काय म्हणायचं होत ते थोडफार कळलं.
संत चोखामेळा महाराज म्हणतात "वैष्णव" म्हणजेच वारकर्‍याच्या घरातील कुत्रा, मांजर केल तरी खुप झालं.

श्वान अथवा शूकर हो का मार्जार । परि वैष्णवाचें घर देईं देवा ॥१॥
तेणे समाधान होय माझ्या जीवा । न भाकीं कींव आणिकासी ॥२॥
उच्छिष्‍ट प्रसाद सेवीन धणिवरी । लोळेन परवरी कवतुकें ॥३॥
चोखा म्हणे कोणी जातां पंढरीसी । दंडवत त्यासी घालीन सुखे ॥४॥

धणिवरी: १) अकल्पित लाभ, पुरेसा; २) पोटभर; यथेष्ट.
परवरी : सपाटीचा भाग

वारीला जाणार्‍या सर्वच वारकर्‍यांना दंडवत.🙏🙏🙏🙏

अभंगाची दिंडी

व्हाट्स अप्/फेसबुकवर अभंगाची दिंडी काढावी म्हणतो. उद्या माऊलींच्या प्रस्थानापासून ते माऊली पंढरपूरला पोहचेपर्यंत रोज (एकतरी) मला आवडलेला अभंग टाकण्याचा विचार आहे. माझ्या अल्पबुध्दीनुसार या अभंगाबरोबर त्यातील अप्रचलित शब्दाचा अर्थ व जमल्यास एखादे दुसरे वाक्य जे अभंगाबद्दल काही माहिती सांगेल असे टाकणार आहे.
आपण पण आपल्याला भावलेले अभंग या दिंडीत घेऊन येऊ शकता.

बघू कस जमत आहे ते.

पुरक?

सहसा अमूर्त (मराठीत abstract) कविता करायला मला आवडत नाही. पण बोरा गुहा (मराठीत Borra Caves) बघितल्यावर केलेली  कविता.

पुरक?

एक काटेरी झाड माझ्या उरात उरात
एक सोनचाफा माझ्या मनात मनात
कधी ताटातील भाकरी देऊन टाकतो
कधी टाळूचं लोणी  चाटत बसतो
कधी शून्याहून छोटा कधी अनंताहून मोठा
कधी काळोख काळोख कधी लख्ख सूर्याचा प्रकाश
कधी धीरगंभीर कधी उच्छल चटोर
कधी ओलावा नात्यात तर कधी शुष्क अरस
कधी मी सुर कधी असुरा संग
भावनांचा गुंता माझ्या खोल मनात
विरोधी का पूरक प्रश्न हा अनुत्तरित

थर्टीफस्ट देवीची कहाणी

ऐका थर्टीफस्ट देवी तुमची कहाणी.

आटपाट नगर होतं. तिथं एक आय.टी. कामगार ऐटीत राहत होता. सकाळी उठायचा आॅफिसात जायचा, कोडींग करायचा, नको असलेल्या मिटींगला पण जायचा, वर्षाशेवटी बाॅसची बोलणीपण खायचा. मनातून सतत खट्टू असायचा. पुढं एके दिवशी काय झालं?

त्यांच कंपनीत सुरेश जाॅईन झाला. तोही सकाळी उठायचा, कोडींग करायचा, नको असलेल्या मिटींगला पण जायचा. वर्षाशेवटी बाॅसची बोलणीपण खायचा. पण तो मनातून आनंदी होता. रमेशला हे विशेष वाटलं. आपण असे दुःखी व सुरेश असा सुखी? रमेशने काय केलं? रमेशने एके दिवशी सुरेशला विचारलं "दादा हे असं का? तुम्ही पण आॅफिसात येता मी पण आॅफिसात येतो. तुम्ही पण कोडींग  करता मी पण कोडींग  करतो. तुम्हाला पण बाॅसची बोलणी खावी लागतात मला पण. मग तुम्ही आनंदी कसे व मी दुःखी का?" 

सुरेश काय म्हणाला? ऐका.  “मी थर्टीफस्ट देवीचा  वसा  घेतला आहे. म्हणून मी सतत आनंदी असतो.” "हा वसा  कसा घ्यायचा?" "तुला रे वसा कशाला हवा? उतशील, मातशील, घेतला वसा टाकून देशील.” रमेश म्हणाला, “उतत नाहीं, मातत नाहीं, घेतला वसा टाकीत नाहीं.” “वर्षाखेर येईल, तेव्हां मौन्यानं (मुकाट्यानं) उशिरा उठावं, स्नान न केल तर उत्तम, दुपारचे जेवण व नाष्टा हा एकत्रचं करावं. पुन्हा एकदा निद्रादेवीला आव्हान करावं. संध्याकाळपर्यंत अंथरुणातून उठूच नये. मग पाच मित्रांना घरी बोलवावं. त्यांना खाऊ पिऊ घालावं. रात्री १२ पर्यंत सर्वांनी जागरण करावं. मग एक जानेवारीला संपूर्ण करावं. संपूर्णाला काय करावं? सर्वांना चहा, नाष्टा देऊन बोळवण करावी. मित्राच्या घरी फोन करुन रात्री किती काम केलं हे सांगावं ते शक्य नसेल तर तसा SMS तरी करावा, ते ही शक्य नसेल तर मित्रास तसेच पाठवावे.”

रमेशने वसा घेताला. थर्टीफस्टला पाच मित्रांना बोलावले. त्यांना खाऊ पिऊ घातले. मग गप्पा मारता मारता सर्वांनी स्वःताला होणारा त्रास एकमेकांना सांगितला. रमेशाला दुस-याचा त्रास ऐकून बरे वाटले. अशा रितीने रमेशला थर्टीफस्ट देवी प्रसन्न झाली.

सुरेश, रमेश यांना थर्टीफस्ट देवी प्रसन्न झाली, तशी तुम्हां आम्हां होवों. ही साठां उत्तराची कहाणी, पांचां उत्तरीं सुफळ संपूर्ण.

© कल्याण जोशी

तळटीपः सदर व्रताचे उद्यापन करावयांचे असल्यास चारच मित्रांना बोलवावे. पाचवा मी एका पायावर तयार आहे.